Το Κερασοχώρι ή Κεράσοβο είναι η πρωτεύουσα του σημερινού Δήμου Βίνιανης καθώς επίσης, από τον Ιανουάριο του 2011, και του νέου ‘Καλλικρατικού’- διευρυμένου πια Δήμου Αγράφων. Ύστερα από διαμάχες με τη Φραγκίστα για τη διεκδίκηση της έδρας του νέου Δήμου, αποφασίστηκε οριστικά πλέον ότι το Κερασοχώρι είναι η καταλληλότερη επιλογή.
Το Κερασοχώρι είναι ένα μικρό και ιστορικό χωριό που βρίσκεται στις παρυφές του ελατόφυτου όρους των Αγράφων, Καυκί Ν. Ευρυτανίας και δεσπόζει της γύρω περιοχής. Ως αμιγώς ορεινό χωριό είναι χτισμένο στα 1050 μ. υψόμετρο και έχει ξηρό κλίμα. Απέχει 45 χλμ από το Καρπενήσι .Μέχρι το 1930 ονομαζόταν Κεράσοβο , ονομασία που έχει εγείρει πολλές συζητήσεις, καθώς οι θρύλοι αλλά και οι εικασίες γύρω από την προέλευση της είναι ποικίλες. Κατά πάσα πιθανότητα, πάντως, έχει σλαβικές ρίζες και σημαίνει ‘λιθοσωρός’, χωρίς όμως η ερμηνεία αυτή να έχει τεκμηριωθεί και επίσημα γλωσσολογικά.
Τρία χιλιόμετρα πιο δυτικά βρίσκεται το νεότερο χωριό Κρέντη , το οποίο, παρόλο που τα τελευταία χρόνια έχει αυτόνομη αναπτυξιακή πορεία, αποτελεί πάντα συνοικισμό του Κερασοχωρίου. Στην Κρέντη ζουν μόνιμα, περίπου 280 κάτοικοι με μεγάλο ποσοστό νέων και με πολλούς να έχουν δημιουργήσει νέες οικογένειες τα τελευταία χρόνια. Ενώ στο Κερασοχώρι ο πληθυσμός φτάνει τους 110 περίπου μόνιμους κατοίκους, στην πλειοψηφία τους πιο ηλικιωμένους.

Η πλειοψηφία των κατοίκων και των δυο χωριών είναι συνταξιούχοι και οι υπόλοιποι ασχολούνται κυρίως με την κτηνοτροφία, με οικοδομικές εργασίες και τον τουρισμό, αφού οι επιλογές σε ανεύρεση εργασίας είναι σαφώς περιορισμένες όπως σε ολόκληρη άλλωστε την Ευρυτανία. Τα τελευταία χρόνια γίνονται αξιόλογες προσπάθειες αγροτουριστικής ανάπτυξης κυρίως με τη δημιουργία παραδοσιακών ξενώνων στην περιοχή, γεγονός που ευνοείται από τη γεωγραφική θέση του Κερασοχωρίου και της Κρέντης, αφού είναι πέρασμα από την ανατολική προς τη δυτική Ευρυτανία. Στις μέρες μας το Κερασοχώρι είναι ένα χωριό χωρίς μεγάλη ισχύ, όπως παλιότερα, αλλά οι κάτοικοί του είναι πεπεισμένοι ότι με την επιλογή του ως πρωτεύουσα του νέου Δήμου Αγράφων ( ο οποίος θα περιλαμβάνει ολόκληρη τη Δυτική Ευρυτανία ), θα υπάρξει μεγάλη ανάπτυξη στο χωριό. Θα δημιουργηθούν νέες θέσεις εργασίας που θα λειτουργήσουν ως πόλος έλξης των νέων ανθρώπων, οι οποίοι θα επιστρέψουν στον τόπο τους κάνοντας τον και πάλι μεγάλο κεφαλοχώρι γεμάτο ζωή.

ΙΣΤΟΡΙΚΑ

Το Κερασοχώρι υπήρξε πρωτεύουσα του τέως Δήμου Αγραίων. Αγραίοι ήταν οι πρώτοι κάτοικοι της περιοχής όπως αναφέρει ο Αριστοτέλης στα πολιτικά του. Τεκμήρια της εποχής των Αγραίων φαίνεται ότι υπάρχουν στο Κάστρο του Κερασοχωρίου όπου διασώζονται ίχνη αρχαίου οικισμού και μέρος φρουριακού τείχους.
Η γεωγραφική θέση του Κερασοχωρίου υποστήριξε την ανάπτυξη του χωριού κατά τους βυζαντινούς χρόνους. Η ύπαρξή του κατά τη Βυζαντινή εποχή προκύπτει από τουρκικό φορολογικό κατάστιχο του έτους 1454-55. Στο ίδιο κατάστιχο περιέχονται τη χρονολογία αυτή αρκετά δημογραφικά στοιχεία που πιστοποιούν την ύπαρξη 276 νοικοκυριών (είναι 1200 άτομα περίπου), 6 ιερέων και πέραν των προσώπων, την ύπαρξη φυτικής παραγωγής και αξιόλογου ζωικού κεφαλαίου. Ευρισκόμενο σε αυτή την ακμή το Κερασοχώρι απετέλεσε κατά τη διάρκεια της τουρκοκρατίας οικονομικό και διοικητικό κέντρο της ευρύτερης περιοχής του τέως Δήμου Αγραίων, Αγράφων και Απεραντίων, σε σημείο που να ονομάζεται «Μέγα Κεράσοβο».
Στους προεπαναστατικούς χρόνους το 1767 ο Γιάννης Μπουκουβάλας, πρωτοπαλίκαρο του Δήμου Σταθά με 300 κλεφταρματωλούς επιτέθηκε στον τουρκαλβανό Μούρτο Χούσιο, παππού του Αλή Πασά και προκάλεσε σοβαρές απώλειες.
Στην Εθνεγερσία του 1821, ο Κερασοβίτης Κώστας Στεργιόπουλος ή Βελής, ιδρυτικό μέλος της Φιλικής Εταιρείας, ήλθε ως απεσταλμένος της στο Κεράσοβο και κήρυξε την Επανάσταση στην ευρύτερη περιοχή Αγράφων εκδίδοντας την επαναστατική του προκήρυξη στις 10 Μαΐου 1821 στο Κεράσοβο. Σε ένα δημοτικό τραγούδι για τους Μπουκουβαλαίους το Κεράσοβο αποκαλείται ‘Μεγάλη Χώρα’, όχι τόσο για τον πληθυσμό του, αλλά ως κέντρο της περιοχής, πρωτεύουσα.
Το παλιό Κεράσοβο είχε ωραία πέτρινα σπίτια, πλακόστρωτους δρόμους και ισχυρούς προύχοντες. Μερικοί έμεναν σε ιδιόκτητους πύργους, όπως οι Δασκαλόπουλοι. Το Κεράσοβο ως κοινότητα ακμάζει δημογραφικά κατά τον 18ο αιώνα. Σε επιγραφή του 1725 χαρακτηρίζεται ως κώμη. Ο Αθανάσιος Ιατρίδης, γνώστης της παράδοσης και της ιστορίας του τόπου γράφει κατά λέξη ‘Ήκμαζε τότε το χωρίον τούτο, έχον υπερ τας τριακοσίους οικογενείας οικήτορας και πάνω από 1500 κατοίκους’.
Στα 1799 λειτουργεί σχολείο ‘κοινών γραμμάτων’ όπου δίδασκε ο ονομαστός δάσκαλος Παπαιωάννης από το ίδιο χωριό και από το 1833 λειτουργεί διτάξιο σχολείο δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Παράλληλα στο Κεράσοβο υπάρχουν έμποροι και ακμάζουν διάφοροι επαγγελματίες, ιδίως ράφτες παραδοσιακών στολών και τσαρουχοποιοί. Ενδιαφέρον παρουσιάζει η εκκλησία της παναγίας με αξιόλογες μεταβυζαντινές τοιχογραφίες του 18ου αιώνα και ο ναός της Αγίας Παρασκευής με ξυλόγλυπτο τέμπλο σπάνιας ομορφιάς και τέχνης, έργο του φημισμένου τεχνίτη Κυρίτση.
Στα χρόνια της αντίστασης στο Κεράσοβο λειτούργησε το στρατηγείο του ΕΛΑΣ με επικεφαλής τους Σαράφη και Σάντο και στην παλιά Βίνιανη είχε την έδρα της η πρώτη Κυβέρνηση της ελεύθερης Ελλάδας.
Μετεμφυλιακά, το Κερασοχώρι προσπαθεί να ανακάμψει – όπως και ολόκληρη η Ελλάδα- και ως κεφαλοχώρι καταφέρνει να έχει αρκετά μεγάλη ανάπτυξη. Έχει αρκετές υπηρεσίες και από τη δεκαετία του ’60 και έπειτα λειτουργεί και εξατάξιο Γυμνάσιο με οικοτροφείο για τους μαθητές που έρχονταν από άλλα χωριά.
Τέλος, κατά τη διάρκεια της Δικτατορίας των Συνταγματαρχών το Κερασοχώρι αποτελούσε τόπο εξορίας για πολλούς από τους τότε αντιφρονούντες.

ΥΠΟΔΟΜΕΣ

Οι υποδομές που υπάρχουν στο Κερασοχώρι είναι αρκετά ικανοποιητικές για να καλύψουν κάποιες από τις πρώτες βασικές ανάγκες που θα προκύψουν από τον Ιανουάριο που μας έρχεται. Πρώτο από όλα έρχεται το Δημαρχείο, το οποίο βρίσκεται κάτω από την κεντρική πλατεία του χωριού, το κτίριο είναι περίπου 15 ετών και πρόσφατα ανακαινισμένο. Αυτή τη στιγμή απασχολούνται οκτώ μόνιμοι υπάλληλοι στο δήμο, ένας συμβασιούχος και δύο μερικής απασχόλησης, γεγονός που θα αλλάξει με τη νέα χρονιά αφού οι υπάλληλοι του δήμου θα πενταπλασιαστούν. Παρόλο που το παρόν Δημαρχείο είναι αρκετά ευρύχωρο, είναι πολύ πιθανόν να μην μπορεί να στεγάσει όλο το προσωπικό του δήμου όπως αυτό θα προσαρμοσθεί με τα νέα δεδομένα και θα ήταν ιδανικό εάν δημιουργούνταν ένα νέο κτίριο. Σε τηλεφωνική συνομιλία που είχαμε με το νεοεκλεγέντα Δήμαρχο Αγράφων κον Τάτση Δημήτριο, μας είπε ότι θα τηρηθεί επακριβώς το προεκλογικό του πρόγραμμα, το οποίο προβλέπει ρυθμίσεις για όσα θέματα προκύπτουν με τις νέες αλλαγές και δεσμεύτηκε να μας δώσει μία εφ όλης της ύλης συνέντευξη αμέσως μόλις γίνει η ορκωμοσία του νέου Δημοτικού Συμβουλίου.
Επίσης, λειτουργεί Κ.Ε.Π. το οποίο όμως αυτή τη στιγμή δεν έχει προσωπικό γιατί έχει λήξει η σύμβαση του υπαλλήλου που δούλευε μέχρι τώρα εκεί, καθώς και ‘Βοήθεια στο σπίτι’ με δύο υπαλλήλους που προσφέρουν πραγματικά κοινωνικό έργο στον τόπο.
Δεν μπορούμε βέβαια να παραλείψουμε το Ειρηνοδικείο που λειτουργεί στο Κερασοχώρι από το 1843 (και πριν), το οποίο τώρα στεγάζεται σε νεόδμητο κτίριο και καλύπτει όλη τη Δυτική Ευρυτανία. Νεόδμητο είναι και το κτίριο του Αστυνομικού Τμήματος Κερασοχωρίου(τα εγκαίνια έγιναν το 2008) που λειτουργεί ανελλιπώς από το 1960 και εξυπηρετεί όλο το νομό δυτικά του Μέγδοβα. Είναι γενικής αρμοδιότητας (τάξης-ασφάλειας-τροχαίας) και ουσιαστικά καλύπτει όλη την περιοχή, αφού ο αστυνομικός σταθμός Γρανίτσας υπάγεται διοικητικά σε αυτό.
Παράρτημα των Ελληνικών Ταχυδρομείων Κερασοχωρίου λειτουργεί συνεχώς από το 1930 περίπου και εξυπηρετεί εκτός από τα χωριά του Δήμου Βίνιανης και τα χωριά των Δήμων Φραγκίστας και Αγράφων.
Επιπλέον, υπάρχει αγροτικό Ιατρείο στο κέντρο του χωριού που καλύπτει τις ανάγκες των κατοίκων.
Το Κερασοχώρι διαθέτει Γυμνάσιο-Λύκειο, στο οποίο φοιτούν μαθητές από το Δήμο Βίνιανης αλλά και από τους Δήμους Φραγκίστας και Αγράφων. Λειτουργεί από το 1963 και στο κτίριο που στεγάζεται και σήμερα έχει πάει από το 1973-74. Διαθέτει επίσης και μαθητική εστία στην οποία σήμερα σιτίζονται οι μαθητές. Το Δημοτικό σχολείο Κερασοχωρίου έχει κλείσει λόγω μειωμένου αριθμού μαθητών και οι τρεις μικροί μαθητές πηγαίνουν καθημερινά στο Δημοτικό σχολείο Κρέντης το οποίο έχει σύνολο 17 παιδιά. Η Κρέντη διαθέτει και νηπιαγωγείο.
Τέλος, δεν θα μπορούσαμε να παραλείψουμε το γεγονός ότι και στα δύο χωριά υπάρχουν αρκετές ιδιωτικές επιχειρήσεις όπως πέντε ξενώνες, τέσσερα καφενεία, τρεις καφετέριες, τέσσερεις ταβέρνες, βενζινάδικο κ.ά., οι οποίες προσπαθούν να καλύψουν τις ανάγκες τόσο των κατοίκων όσο και του επισκέπτη. Επιπλέον, υπάρχει και το παραθεριστικό κέντρο των υπαλλήλων των ΕΛΤΑ που λειτουργεί όλο το χρόνο, καθώς και γήπεδο ποδοσφαίρου, μπάσκετ και βόλεϋ.
Επίσης πολύ σημαντικό ρόλο σε αυτό το σταυροδρόμι θα παίξει και η ολοκλήρωση του δρόμου προς Άγραφα, ο οποίος αναμένεται να δημοπρατηθεί σύντομα. Μεγάλης σπουδαιότητας είναι και ένας άλλος δρόμος ο οποίος υπάρχει σαν σχέδιο στα χαρτιά εδώ και πάρα πολλά χρόνια αλλά η υλοποίησή του φαντάζει μακρινό όνειρο. Ο δρόμος αυτός είναι γνωστός ως ο ‘Παραμεγδόβιος’ δρόμος, ο οποίος θα ενώνει το Αγρίνιο με την Καρδίτσα, θα πηγαίνει κατά μήκος του Μέγδοβα ποταμού και βέβαια θα περνάει και από τα χωριά του σημερινού Δήμου Βίνιανης (Βίνιανη, Χρύσω, Μαυρομάτα κ.λ.π ). Το μεγαλόπνοο αυτό σχέδιο θα έδινε ζωή σε ολόκληρη την περιοχή που σήμερα είναι σχεδόν εγκαταλελειμμένη.

ΑΞΙΟΘΕΑΤΑ

Το Κερασοχώρι είναι ένα μέρος με αρκετά άγρια ομορφιά, έχει πετρώδες έδαφος χωρίς όμως να είναι γυμνό, αφού είναι κατάφυτο από έλατα. Ο επισκέπτης μπορεί να περπατήσει στα στενά δρομάκια του χωριού και να θαυμάσει κάποια από τα παλιά αρχοντικά σπίτια και να χαρεί τη φιλοξενία των κατοίκων στα μικρά καφενεδάκια. Μέσα στο Κερασοχώρι υπάρχει το εκκλησάκι της Παναγιάς το οποίο έχει διπλές τοιχογραφίες που χρονολογούνται από το 1700. Σε διάφορες τοποθεσίες του χωριού υπάρχουν πολλά παραδοσιακά αλώνια που ευτυχώς δεν καταστράφηκαν από το πέρασμα του χρόνου. Υπολείμματα από κάστρο υπάρχουν σε τοποθεσία κοντά στο χωριό. Ανεπανάληπτη θέα μπορεί να απολαύσουν οι επισκέπτες από το καραούλι. Έναν λόφο κοντά στο χωριό. Η ονομαστή γέφυρα του Μανώλη που έγινε την ίδια περίοδο με τη γέφυρα στη Παλιά Βίνιανη (περί το 1673), είναι το κυρίαρχο πολιτιστικό στοιχείο. Τέλος το γνωστό φαράγγι Γραιολακόρεμα αλλά και η λίμνη των Κρεμαστών είναι δύο σημαντικά τουριστικά αξιοθέατα.


http://eyrytanikostipos.blogspot.com/2010/12/blog-post_695.html

1. 
   Φουρνά
2. 
   Άγραφα

Εδρα του ομώνυμου δήμου. Το όνομά της προέρχεται από κάποιο φούρνο ψωμιού που υπήρχε στη περιοχή επί τουρκοκρατίας ή επί Βυζαντίου ακόμα, όπως λένε οι Γέροντες του χωριού. Γενέτειρα του Γεωργίου Μπουρδάρα 1888-1959. Ανατολικά του χωριού, στην κορυφή του Άι Λια, υπάρχουν διάσπαρτα πήλινα θραύσματα αλλά και τεράστιες πέτρες αρχαίας οχύρωσης που αποδεικνύουν την κατοίκηση της

Το Χωριό των Φράγκων Ιπποτών, της Αρχόντισσας Ντόμνας. Κάποτε την χτύπησε η μοίρα όμως και πέθανε η μονάκριβή της κόρη, η Ντομνίστα. Έκτοτε του θρύλου αυτού, το Χωριό λέγεται Δομνίστα.


Η Δομνίστα, ένα πανέμορφο Χωριό, με πλούσια παράδοση και Ιστορία. Παλιά, υπήρχε και ο οικισμός Αμπέλια, που έγινε ένα με την Δομνίστα. Οικισμοί της επίσης, η Μπερζιανή, Σκοπιά και ο Μαρίνος ''Μαρίν''. Οι σημερινοί Δομνιστιάνοι, με ζήλο και μεράκι τιμούν το πολιτισμό τους. Διατηρούν στο πολιτιστικό τους κέντρο, μουσείο λαογραφικό, ιστορικής φωτογραφίας, ευρυτανικού βιβλίου και βιβλίου Εθνικής Αντίστασης.

Ένα Χωριό, που τ' όνομά του γράφτηκε με κεφαλαία, στην σύγχρονη Ελληνική μας Ιστορία. Είχε την τιμή, να γίνει το πρώτο Χωριό της Ελλάδας, που κηρύχτηκε ο ένοπλος αντάρτικος αγώνας κατά των ξένων κατακτητών, Ιταλών - Γερμανών - Βουλγάρων και ντόπιων δυναστών, από τον ιδρυτή και πρωτοκαπετάνιο του Ε.Λ.Α.Σ, (Ελληνικός Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός), Άρη Βελουχιώτη. (Θανάση Κλάρα). Απόγευμα Κυριακής, στις 7 Ιουνίου του 1942, ακούστηκε το τραγούδι ''Μαύρη είναι η νύχτα στα βουνά, στους βράχους πέφτει χιόνι...'' από μια μικρή ομάδα οπλοφόρων, με την γαλανόλευκη μπροστά, να παρελαύνει στην πλατεία του χωριού. Εκεί, συγκεντρώθηκε όλο το χωριό, όπου τους διακήρυξε ο Άρης την έναρξη του ένοπλου αγώνα, μέσα σε κλίμα ενθουσιασμού και χειροκροτημάτων.
Κάθε χρόνο τον Ιούνιο, οι Δομνιστιάνοι, τιμούν την μέρα αυτή με εκδηλώσεις μνήμης στο μεγαλειώδες μνημείο που φτιάξανε για αυτόν το σκοπό. Αντιστασιακοί, οι τοπικές αρχές, πολιτειακές αντιπροσωπείες, άνθρωποι του πνεύματος και των γραμμάτων, απλοί άνθρωποι, συγκεντρώνονται την μέρα αυτή, να ποτίσουν φόρο τιμής, τιμή στην Εθνική Αντίσταση του 1942-1945.

 
www.evrytania.eu

Βαριά η πολιτισμική κληρονομιά σε τούτο το Αγραφιωτοχώρι. Εδώ βρίσκεται το Ελληνομουσείο Αγράφων (Γούβας Βραγγιανών) στην παλιά μονή της Αγίας Παρασκευής. Την μεγάλη σχολή, ίδρυσε ο Δάσκαλος του Γένους ο Ευγένιος Γιαννούλης ο Αιτωλός το 1662. Πέθανε εδώ στις 5 Αυγούστου του 1682 και θάφτηκε στον νάρθηκα του ναού. Συνεχιστής του μεγάλου έργου του ο αντάξιος μαθητής του ο Βραγγιανίτης καλόγηρος Αναστάσιος ο Γόρδιος (1654-1729). Στο προαύλιο της μονής το "πουρί", το βήμα των μεγάλων Δασκάλων. Δίπλα η περίφημη πηγή Φοντάνα "Βυτίνα", που το νερό της ακόμη τρέχει για να ξεδιψάσει τους σημερινούς προσκυνητές.

Στα Βραγγιανά υπήρχαν πολλές εκκλησίες, όπως κι άλλο μοναστήρι στη θέση "Μοναστηριακές". Από αυτές, ελάχιστες απέμειναν από τις γεωλογικές και κυρίως τις καταστροφές που προξένησαν οι Τούρκοι Το χωριό ήταν τόσο πυκνοκατοικημένο που μπορούσε κάποιος να το διασχίσει από τις σκεπές των σπιτιών. Το έκαψαν όμως οι Τούρκοι το 1806, σε αντίποινα της σιωπής των κατοίκων για κατάδοση του Κλεφταρματωλού των Αγράφων Αντώνη Κατσαντώνη. Ο λαμπρότερος ναός, η "Παναγία - Παζάρι" όπως τον έλεγαν, αφιερωμένος στην Κοίμηση Της Θεοτόκου και Παζάρι, από τα μεγαλύτερα που γίνονταν τον δεκαπενταύγουστο στη περιοχή των Αγράφων. Τον έλεγαν και Μητροπολιτικό, έδρα ίσως μητροπολίτη, καταστράφηκε κι αυτός, όπως πρόβλεψε ο Πατροκοσμάς στην περιοδεία του εκεί. Απέμεινε ο πλάτανος της να θυμίζει τα λόγια του μεγάλου ιεραποστόλου: "Καϋμένε πλάτανε, μια ημέρα θα σταλίζουν πρόβατα στον ίσκιο σου". Αξιόλογες εκκλησίες που σώζονται σήμερα, εκτός της Γούβας των Βραγγιανών, είναι ο Άγιος Ιωάννης ο Θεολόγος, με αξιόλογες τοιχογραφίες του 1646 και φορητές εικόνες του 1615. Επίσης ο Άγιος Δημήτριος, χτισμένος ίσως και προγενέστερα του 17ου αιώνα.

Νότια του χωριού, απέναντι του ρέματος Βραγγιανίτη, η συνοικία Ζερβομαχαλάς ή Σπαθάδες. Η παράδοση μας λέει για τα περίφημα σιδηρουργία σπαθιών που υπήρχαν και λειτούργησαν εκεί κατά τα χρόνια της τουρκοκρατίας. Οικισμοί των Βραγγιανών είναι η Κουστέσα, το Βαλάρι με το Τσιμπράκ, ο Έλατος, η Καρυά και το Δέντρο.

 
www.evrytania.eu

Το χωριό με τα πολλά ονόματα και με το περίφημο τοπικό συγκοινωνιακό σλόγκαν: ''Κουφάλα - Μαυρομάτα - Παπαδιά''. Η Δάφνη, με παλιές εκκλησίες, νερόμυλους και πολλά κάλη. Χωριό του δήμου Βίνιανης με ζωή και τα καλοκαίρια κοσμοσυρροή, η μεγάλη πλατεία με τα μαγαζάκια-καφενεδάκια της και τις ψησταριές της, να εξυπηρετήσουν κάθε όρεξη.

-Απο το Παλιοχώρι της Χρύσως οι κάτοικοι της Δάφνης, που έφυγαν και εγκαταστήθηκαν στο σημερινό χωριό τους, το πότε, άγνωστο.

-Ανατολικά, στο δρόμο για την Παπαδιά, ο ναός της Μεταμόρφωσης του Σωτήρα, που μέχρι το 1931 λειτουργούσε ως μοναστήρι. Το παλιό καμπαναριό και διάφορα υπολείματα, μαρτυρούν το μεγαλείο της κάποτε Μονής. Νότια ο παλιός ναός του Αγίου Ιωάννη και δυτικά, περι του τέταρτου της ώρας χωματόδρομος, μέσω ωραίας διαδρομής, η παλιά εκκλησία των Αγίων Ταξιαρχών, πραγματικό ησυχαστήριο, με μιά παμπάλαια βρύση, όμοια με αυτές της Χρύσως, περιμένει να δροσίσει τους προσκυνητές των Αγίων.

 
/www.evrytania.eu

-Έλοβα, το παλιό όνομα τούτο του πανέμορφου χωριού, που βρίσκεται στη βόρεια πλευρά του Βελουχιού, του δήμου Κτημενίων. Είναι το πρώτο που συναντάμε ερχόμενοι απο το Καρπενήσι. Η ομορφιά του δέν περιγράφεται και άν επισκευτείτε το εξωκκλήσι της Παναγίας της Προυσιώτισσας, 10 με 15 λεπτά της ώρας χωματόδρομος, θα μείνεται κατάπληκτοι. Πανηγυρικά γιορτάζει της Προυσιώτισσας, 23/8 στον όμορφο περίβολο της εκκλησίας.

-Στη πλατεία του χωριού, ο καθεδρικός ναός του Αγίου Χαράλαμπου απ' όπου προέρχεται και το όνομα του χωριού. Το μαγαζάκι στην όμορφη πλατεία ανοικτό, να υποδεχτεί για ανάψυξη κουβέντα και καλαμπούρι.

 
/www.evrytania.eu/

Η άγρια ευρυτανική ομορφιά σε όλο της το μεγαλείο. Πολλοί, βλέποντας το Δερμάτι από μακριά, απορούν με την αγριάδα του. Αλλά σαν βρεθούν κοντά του, θα θαυμάσουν την μοναδική ομορφιά του.
Η "Ράχη" βρίσκεται στο κέντρο του χωριού. Πρόκειται για ένα πλάτωμα, ένα "σκαλί" στην απότομη πλαγιά της Χελιδώνας (1973μ.), που πραγματικά νιώθεις ελεύθερος σαν βρεθείς εκεί πάνω. Εκεί και η Αγία Παρασκευή με το μοναδικό της καμπαναριό και το έρημο Δημοτικό Σχολείο του χωριού. Η "Ράχη" χωρίζει το χωριό σε δύο μαχαλάδες, τον "Πέρα" και τον "Δώθε", όπως τα αποκαλούν.

Βορειοδυτικά της "Ράχης" βρίσκεται ο νερόμυλος του Μπάρμπα Γιώργου Τριχιά. Παλιός μυλωνάς ο οποίος συντηρεί τον νερόμυλο με πολύ μεράκι. Άνθρωποι φιλόξενοι και έξω καρδιά, που καλωσορίζουν πάντα με έναν καλό λόγο.

Η τραχύτητα τούτου του Χωριού, ανάγκασε πολλούς από τους κατοίκους του, να χτίσουν νέο χωριό, το Νέο Δερμάτι, δίπλα και βορειότερα του νέου Μικρού Χωριού.

 
www.evrytania.eu

Από το βουνό Καταβόθρα (1752μ.) που βρίσκεται νότια πήρε το όνομά του το χωριό. Το πρώτο όνομά του Σύδενδρος, μετέπειτα Κορίκιστα κι από το 1928 Καταβόθρα. Γενέτειρα του πρώην βουλευτή Ευρυτανίας Αθανάσιου Παναγιωτόπουλου. Η Καταβόθρα σήμερα, φαντάζει ένα ερημικό χωριό με ελάχιστους κατοίκους.

-(Το λάθος που κατά την άποψή μου σήμερα πολλοί ερευνητές κάνουν πάνω σε πληθυσμιακά θέματα, είναι ότι στηρίζονται σε επίσημες πηγές της κάθε περιόδου. Τα νούμερα είναι εξωπραγματικά και ο λόγος είναι, ότι ο Ευρυτάνας δεν εμπιστευόταν τον κρατικό υπάλληλο "εισπράκτορα", που μόνο "μετρούσε", για εισπρακτικούς και μόνο λόγους. Η πλειοψηφία "δεν υπήρχε", με αποτέλεσμα λάθος εκτίμησης).

-Αναγκαία η παρένθεση, γιατί στην περίπτωση της Καταβόθρας, μπορεί να υπολογιστεί σφαιρικά από την έκταση της κατοικήσιμης περιοχής. Εδώ λοιπόν στην Καταβόθρα, μπορείς να υπολογίσεις ένα τεράστιο αριθμό κατοίκων προ ενός αιώνα π. χ. άνω των 3000 με όλους τους διάσπαρτους συνοικισμούς - οικισμούς του. Βορείως και σε κοντινή απόσταση από το χωριό, υπάρχουν λείψανα αρχαίου χωριού, που αποδεικνύει την ύπαρξή του από πολλά χρόνια πριν.

-Η Καταβόθρα απλώνεται σε μεγάλη έκταση. Από βορά προς νότο, οι συνοικίες του Αγίου Δημητρίου και του Αγίου Γεωργίου. Συνέχεια η "Λαΐνα", οι "Καρυές" και τα "Γκριζοστρεμενναίϊκα". Οικισμοί επίσης του χωριού, βόρεια τα "Κατσδαίϊκα" με τον Άγιο Χριστόφορο. Νότια και κατά μήκος του Παναιτωλικού όρους, η Αρέντα με το Λάπατο, ο Τρόχαλος, η Τρικουκιά και η Μεγάλη Βρύση.

-Πολλά θα μπορούσα ακόμα να γράψω, αλλα η λέξη ομορφιά, χάνει την αξία της σε τούτα εδώ τα μέρη. Αν και "αφιλόξενα", φαντάζουν σαν "σειρήνες" που θες να σταθείς, σταματώντας το χρόνο και να απολαύσεις την κάθε στιγμή.

 
www.evrytania.eu

Τα Τοπόλιανα με τους οικισμούς του Καστρακίου "Αγίου Γεωργίου", την Παράπλατη, του Βίρνικου, και με τα μοναδικά στον κόσμο άλογα ράτσας "Ντάλικα", δημιουργούν μια ξεχωριστή ομορφιά στο νομό Ευρυτανίας. (Για τα "Ντάλικα" Άλογα, με τα πράσινα μάτια τους, υπήρχαν οξύτητες με την κοινότητα της Βαλαώρας για το trade mark, αλλά με απόφαση της Ε.Ε. κατοχυρώθηκε στα Τοπόλιανα, μιας και στη Βαλαώρα έχουν την αποκλειστική διάθεση των ιπτάμενων κοτόπουλων).

-Βόρεια του χωριού, στο λόφο της Αγίας Παρασκευής (729μ.) υπάρχει αρχαία οχύρωση - Κάστρο, αλλά δυστυχώς πάνω του χτίσανε ένα σύγχρονο μνημείο, ένα μνημείο σύμβουλο της ευρυτανικής πολιτικής παρακμής, για να θυμίζει στους αιώνες το κατάντημα των σημερινών τοπικών αρχόντων. Ωμή παράβαση της παραγράφου 3 του άρθρου 10 του νόμου 3028, περί Προστασίας Αρχαιοτήτων και Πολιτισμικής Κληρονομιάς. Τι λέω... στην Ελλάδα ζούμε...

-Στον Άη Γιώργη (Καστράκι), κοντά στη συμβολή του παραποτάμου Γρανιτσιώτη και Αχελώου ποταμού, υπάρχουν λείψανα αρχαίου Κάστρου και Ναού, που πιστεύω ότι πρόκειται για τον ναό της Αρτέμιδας της Αγροτέρας των αρχαίων Αγραίων.

 
www.evrytania.eu

Τα Λεπιανά με την συνοικία του Αγίου Βλασίου νότιά του, χτισμένα σε όμορφη τοποθεσία με πανοραμική θέα την ευρύτερη περιοχή. Οικισμοί του επίσεις τα Βαρκά και η Σελίστα. Ενδιαφέρων παρουσιάζει ο αρχαίος οικισμός και το Κάστρο που βρίσκεται νότια του χωριού. Έχουν βρεθεί κατα διαστήματα πολλά αρχαία αντικείμενα απο τους κατοίκους όπως επίσεις και αρχαίο νεκροταφείο.

-Ενδιαφέρον επίσης παρουσιάζουν τα κειμήλια και οι παλιές εικόνες του καθεδρικού ναού των Αγίων Αναργύρων. Η θαυματουργή εικόνα συγκεκριμένα των Αγίων Αναργύρων, παλιά την είχαν για τη γιατρειά ασθενών και για τη πρόβλεψη εξέληξη της υγείας τους. Ερχόμενοι απο το Ραφτόπουλο, δεξιά του δρόμου, περι τα 200 μ. υπάρχει το εξωκκλήσι του Αγίου Δημητρίου, που στη θέση του υπήρχε παλιό ομώνυμο μοναστήρι του 17ου αιώνα. Το 1823 πυρπολήθηκε απο τον πασά της Σκόνδρας. Το μόνο που διασώζεται απο τη παλιά μονή, το εξωκλήσι του Αγίου Δημητρίου κοντά στη γέφυρα της Τέμπλας, παλιό μετόχι της μονής.

-Το Φθινόπωρο του 1684, ο οπλαρχηγός των Απεράντιων Χρίστος Βαλαώρας, σκότωσε σε μάχη που έγινε στη περιοχή τον Μουχτάρ Κιοπέ, αρχηγό τούρκικου τμήματος που λυμαίνονταν την περιοχή.


/www.evrytania.eu/

Η "Κίστα", από το 1890 μετονομάστηκε Βούλπη. Οικισμοί της επίσης το Λογγίτσι, τα Καρναίϊκα, το Κλήμα, η Τριανταφυλλούλα και τα Σφολιανά. Ένα όμορφο χωριό με εναλλαγές στο τοπίο του, το πρώτο χωριό του δήμου Απεραντίων που συναντάμε ερχόμενοι από το Καρπενήσι.

-Χωριό του Γιώργου Βουλπιώτη, του μετέπειτα Αντιστρατήγου, που έλαβε μέρος από τους πρώτους στην επανάσταση της ελληνικής εθνεγερσίας του 1821. Συγγενής του κι ο "Φιλικός" Γιαννάκης Βουλπιώτης, Γενικός Φροντιστής του ελληνικού στρατού στο Άργος το 1825. Της ίδιας οικογένειας και ο Δημήτριος Βουλπιώτης (1843-1911), που διετέλεσε Υπουργός Δικαιοσύνης και Παιδείας στις κυβερνήσεις του Χαρίλαου Τρικούπη.

-Νοτιοδυτικά του χωριού ο λόφος του Αγίου Θωμά. Εκεί υπάρχει το ανεξερεύνητο Κάστρο της Βούλπης. Από προσωπική έρευνα, συμπέρανα ότι το Κάστρο αυτό, με αυτά της Τατάρνας, της Τσούκας και της Παλαιοκατούνας, φύλαγε την μία από τις δύο ανατολικές προσβάσεις της ενδοχώρας των αρχαίων Αγραίων.

 
www.evrytania.eu

Γρανίτσα είναι ένα ορεινό χωριό σε υψόμετρο 850 μ. , χτισμένο σε δασωμένη κατηφορική περιοχή του όρους " Λιάκουρα ", δίπλα στο μικρό ποταμό Γρανιτσιώτη. Υπάρχει άφθονο χωνευτικό νερό ρέει παντού .




Το χωριό διατηρεί την παλιά του όψη χωρίς καμία παρέμβαση . Απέχει 82 χλμ ΒΔ από το Καρπενήσι και είναι η χώρα Στέφανος Γρανίτσας, Δημοσθένης Γούλας, Του Μιχάλη Σταφυλά και πολλών άλλων σπουδαίων δημιουργών της τέχνης της Ευρυτανίας . Είναι επίσης η πατρίδα του Νεομάρτυρα Μιχαήλ Μαυρουδή, που μαρτύρησε το 1544.

Κατά τη διάρκεια της τουρκοκρατίας διατηρούσε 17 εκκλησίες , οι περισσότερες των οποίων έχουν καταστραφεί. Υπήρχε επίσης ένα μοναστήρι της Παναγίας , στους πρόποδες του λόφου του Προφήτη Ηλία , όπου το 1962 ο ομώνυμος ναός χτίστηκε.

Αξίζει να επισκεφτείτε την Λαογραφικό Μουσείο εδώ. Στη μια αίθουσα είναι διάφορα αντικείμενα λαϊκής τέχνης που εκτίθενται , όπως τα υφαντά , σκαλιστά αντικείμενα σε ξύλο , αγροτικά και την κτηνοτροφία εργαλεία, αργαλειός , τοπικές φορεσιές και όπλα του 1821 . Σε μια άλλη αίθουσα εκτίθενται προσωπογραφίες και προσωπικά αντικείμενα του Ζαχαρίας Παπαντωνίου και Στέφανος Γρανίτσας, πίνακες των σπουδαίων ντόπιων λαϊκών ζωγράφων Χρήστου Καγκαρά και Λευτέρης Θεοδώρου ( ο οποίος έχει και προσωπικό μουσείο) είναι εκτεθειμένοι . Σε τρίτη αίθουσα , η προσωπική συλλογή βιβλίων του Ζαχαρίας Παπαντωνίου.

 
www.granitsa

Το Παλιοκάτουνο, το νέο χωριό που δημιουργήθηκε νότια της Πότσιανης μετά τις ζημιές του παλιού που προκάλεσε ο σεισμός του 1966. Ένα μεγάλο χωριό με οικισμούς του τη Τσούκα, τις Αμπάρες, την Ελούλα, το Αριάχοβο, το Μετόχι, το Κεραμιδαριό, τις Τσάπες και τη Λεύκα. (φωτογραφίες τους, βλέπε Περίχωρα). Έχει δημοτικό σχολείο και γυμνάσιο.

-Βορειοανατολικά του χωριού, υπάρχουν ερείπια προχριστιανικού αρχαίου κάστρου. Ανατολικά 3χλμ. απο το χωριό, ο Άγιος Ιωάννης, που κάποτε ήταν μεγάλο μοναστήρι (Αποτομή Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου). Χτίστηκε στα μέσα του 18ου αιώνα αλλα καταστράφηκε κατα την επανάσταση του 21, ξαναχτίστηκε το 1850 αλλα ο σεισμός του 1966 κατέστρεψε και τούτο. Σήμερα υπάρχει καινούργιος στη ίδια θέση των προηγούμενων. (βλέπε φωτογραφίες Περιχώρων).


/www.evrytania.eu

Η κεντρική συνοικία της Πρασιάς, της παλιάς Ζελενίτσας το Κυπαρίσσι, οφείλει το όνομά του στο τεράστιο κυπαρίσσι του χωριού που δεσπόζει απ' όπου κι άν κοιτάξεις. Ο Πατροκοσμάς, περνώντας απο τούτα τα χωριά, το χρησιμοποίησε για να απαντήσει στην ερώτηση των παθιασμένων κατοίκων για ελευθερία λέγοντάς τους: ''Άν το κυπαρίσσι αυτό ξεραθή απο την κορυφή του, η Πατρίδα θα ελευθερωθή, άν ξεραθή απο κάτω, δέν θα ελευθερωθή''. Το κυπαρίσσι, ένα απο τα μεγαλύτερα στα Βαλκάνια, ανακηρύχτηκε μνημείο πολιτιστικής κληρονομιάς απο το Υπουργείο Πολιτισμού.

-Η ''ευρύτερη'' Πρασιά, (το Κυπαρίσσι, ο Πρόδρομος, οι Μεταξάδες, τα Φουσιανά και το Βασιλέσι), εκτός τα φυσικά της κάλη, έχει να επιδείξει πολλά αξιόλογα θρησκευτικά μνημεία, που δείχνουν οτι κατα τους μεταβυζαντινούς χρόνους, αποτέλεσε κέντρο μοναχισμού. Στο Κυπαρίσσι που αναφερόμαστε, υπάρχουν επίσεις λείψανα αρχαίου οικισμού, που κατα καιρούς βρέθηκαν απο τους κατοίκους του πολλά αρχαία αντικείμενα. Ενδείξεις αρχαίας οχύρωσης υπάρχουν στη θέση Κάστρο, υπάρχει τούνελ φυγής, που στην κατακόρυφη διαδρομή του είναι φραγμένο με πέτρες. Αξιόλογα διατηρητέα θρησκευτικά μνημεία, ο ναός της Γέννησης Του Χριστού, με αγιογραφίες του 1609 και του Αγίου Νικολάου της ίδιας περιόδου. Η Πρασιά γνώρισε μεγάλη καταστροφή κατα την επέλαση του Μουσταή πασά της Σκόνδρας, όπως και η ευρύτερη περιοχή. Υπήρχαν πολλές εκκλησίες και μονές που δέν γλίτωσαν στη μανία των τουρκοαλβανών.

 
www.evrytania.eu

Το επιβλητικό Κεράσοβο, η έδρα του δήμου Βίνιανης και του πρώην δήμου Αγραίων, χωριό ομορφιάς και Ιστορίας. Με ερείπια Κάστρου, σε ακτίνα 1340 μέτρα βόρεια του χωριού, άγνωστης περιόδου και με το ταπεινό εκκλησάκι της Παναγίας, με τις αξιόλογες (διπλές) τοιχογραφίες της. Χτισμένο στα νότια ριζά του Καυκιού (1751 μ.), η ''πύλη'' για τα χωριά των Αγράφων.

Στις 10 Μαΐου του 1821, ο Κερασοβίτης οπλαρχηγός Κώστας Βελής, κήρυξε την επανάσταση στους σκλαβωμένους Έλληνες εδώ στο Κεράσοβο, ο Βελής, που πιάστηκε αργότερα από τους Τούρκους τον Αύγουστο της ίδιας χρονιάς, μεταφέρθηκε στην Πόλη για να συναντήσει τον θάνατο. Επίσης, εδώ στα χρόνια της τουρκοκρατίας, λειτούργησε σχολείο κοινών γραμμάτων.

Στρατηγείο του Ε.Λ.Α.Σ. για μεγάλο χρονικό διάστημα κατά το 2ο Π. Πόλεμο. Η καρδιά της Ελλάδας χτυπούσε εδώ στους ρυθμούς του αγώνα παράλληλα με το χωριό της Βίνιανης, όπου φιλοξένησε μεγάλες προσωπικότητες της Εθνικής Αντίστασης.

 
www.evrytania.eu