Τ
ο όρος Τυμφρηστός (στα λαϊκά και στα βλάχικα Βελούχι) είναι ο «δεσπότης της Ευρυτανίας». Είναι ένα ακόμη κομμάτι της Πίνδου, και δη της οροσειράς που σχηματίζει τον υδροκρίτη της Δυτικής και Ανατολικής Στερεάς Ελλάδας.

Είναι το τρίτο υψηλότερο όρος της Στερεάς (2.315 μ.). Στην κορυφή Σεϊντάνι (1.800 μ.) υπάρχει καταφύγιο με νερό πηγής, δεξαμενή βροχής, κ.λπ. Απ' εδώ μπορείτε να αναρριχηθείτε στην υψηλότερη κορυφή, που λέγεται Ψηλή Κορφή (ή Βελούχι, 2.315 μ.), όπου μπορείτε να πιείτε νερό από την πηγή Κάρνο (ή τα Κάρνα) και ν' αγναντέψετε Μωρία, Όλυμπο και Αγ. Όρος. Στην κορυφή του Κάρνο («Κάρβουνο», 2.200 μ.) υπάρχει πηγή, που ακόμη και τους θερινούς μήνες αναβλύζει υπέρψυχρο νερό. Η πηγή βρίσκεται σε υψόμετρο, περίπου 2.200 μ. και είναι μοναδική περίπτωση πηγής στην Ελλάδα σε τέτοιο υψόμετρο! Ακόμη και τον Αύγουστο, όποιος θελήσει να πιει νερό απ' αυτήν, θα πρέπει να το αφήσει λίγο στον ήλιο να «μαλακώσει», γιατί είναι τόσο ψυχρό, που δεν πίνεται. Και πράγματι, η πηγή αυτή βγάζει νερό, που μοιάζει με νέκταρ! Νερό που κάνει ακόμη και το... ψωμοτύρι να μεταλλάσσεται σε... αμβροσία! Υπάρχουν και άλλες πηγές-κεφαλόβρυσα στον Τυμφρηστό. Οι δύο βρίσκονται στους πρόποδές του, προς το Καρπενήσι. Η μια, κοντά στο Βουνό Συμπεθερικό, η οποία χρησιμοποιείται για την ύδρευση της Δυτικής πλευράς της πόλεως και η άλλη, στις πηγές του Ξηριά, χρησιμοποιείται για την υδροδότηση της υπόλοιπης πόλη. Τα υπόλοιπα νερά αυτών των πηγών, δια μέσου ρεμάτων συμβάλλουν στον ποταμό Καρπενησιώτη, ο οποίος με την σειρά του χύνεται στον Ταυρωπό. Στην Αγία Τριάδα βρίσκονται 6 μεγάλα κεφαλόβρυσα (το Βοϊδολείβαδο, της Αγκάθας ή Πέτρα, του Κιτσοπάνου ή Μαντανόρρεμα, του Χαλιά, των Πατλιάδων, και του Μαγκίπα). Και δύο στους Δομιανούς: Της Αγίας Παρασκευής και της Νεούρδης (νέας ορδής, πηγής). Όλα τροφοδοτούν τον Ταυρωπό.

Επίσης, υπάρχουν πηγές με χωνευτικά νερά, όπως η Βελουχόβρυση, η Βρύση Κεραμέτη Καρπενησίου, η Κοπάνα και η Περδικόβρυση Νεοχωρίου, η Κοκκινόβρυση, ο Κάρες, ο Λαύρος, η Γριά Καλή της Αγ. Τριάδος, κ.ά.
Το όρος έχει ωραιότατα δάση. Θεωρείται ως ένα από τα ωραιότερα όρη της χώρας μας. Και από τα ενδοξότερα της Ρούμελης. Διότι, μαζί με τα Άγραφα, εξαιτίας του αδιαπέραστου της φύσεώς του, έθρεψε κλέφτες και αρματολούς, αλλά κι αντάρτες της Κατοχής. Το όρος υψώνεται απότομα και πυραμιδοειδώς Β.Α. του Καρπενησίου. Συνίσταται από ασβεστόλιθους, κρητιδικούς υπόλευκους στρωσιγενείς σχιστόλιθους (που έχουν αφθονία απολιθωμένων ιππουριτών) και ψαμμίτες. Η Ανατολική πλευρά του ανήκει στον νομό Φθιώτιδας. Απ' αυτό το βουνό, και μάλιστα από την κορυφή του Μαυριλλιώτικο (1.886 μ.) ή «Φιλόσοφος» γιατί μοιάζει με μορφή γέροντα, αναβρύζουν οι πρώτες πηγές του Σπερχειού ποταμού. Στο Διάσελο Καγγέλια (που ενώνει το Βελούχι με το Μαυριλλιώτικο) έπεσε μαχόμενος - μαζί με άλλους οπλαρχηγούς της Ευρυτανίας - ο Σπύρος Κατσικογιάννης, εναντίον του Βελήμπεη, τον Ιούνιο του 1821.

Το όνομά του το χρωστάει στον αρχαίο βασιλιά της περιοχής, Τέφραντα, υιό του Ηρακλέους. Άλλοι λένε πως ονοματίσθηκε από την τεφρόχρωμη γυμνή κορυφή του, που όντως είναι σταχτόχρωμη. Το όρος εκτείνεται στην αρχαία περιοχή της Δολοπίας. Ο Στράβων το αναφέρει ως όρος Δρυόπων. Άγνωστο πότε μετονομάσθηκε Βελούχι. Αλλά το πρώτον απαντάται σε έναν θρήνο (στ. 768-772 και 981) για την Πόλη, κάπου στα 1453. Σε αυτόν, ο ποιητής υπολογίζει τα Τρίκαλα με την Λάρισα, τα Φάρσαλα, το Φανάρι, την Ελλάδα, την Πάτρα, τα Άγραφα, το Βελούχι, το Πρωτόλιο να δώσουν περισσότερους από 25.000 αγωνιστές κατά των Τούρκων, χωρίς να λογαριάσει τους αγωνιστές της καμπίσιας βλαχιάς. Βελούχι είναι και το βλάχικο όνομά του, και είναι "ηχοποίητο", αφού παντού ακούς πρόβατα να βελάζουν. Επίσης, στην ελληνική δημοτική-βλάχικη, «βελούχι» σημαίνει πηγή με άφθονο νερό και παράπηγμα κοντά σε πηγή ή ποταμό. Από το γάλα των προβάτων που βόσκουν σε αυτό παρασκευάζεται το περίφημο «λευκό τυρί Καρπενησίου». Η θέα των ευδιάκριτων προβάτων καθώς ανεβαίνουν στο βουνό κάθε άνοιξη, είναι από τα ωραιότερα θεάματα που μπορεί να συναντήσει κανείς στα ορεινά μας τοπία.

Σήμερα για να φθάσει κανείς στο Καρπενήσι, περνάει από την Σήραγγα Τυμφρηστού, μήκους 1.400 μ. Ψηλά στο Βελούχι απλώνεται το Χιονοδρομικό Κέντρο Καρπενησίου, σε υψόμετρο 1.840 μ. Φθάνει κανείς σε αυτό από ασφάλτινο δρόμο και από το Καρπενήσι και από την Αγία Τριάδα. Αυτό είναι γνωστό. Το άγνωστο κομμάτι της περιοχής είναι η αλπικού τύπου λίμνη που υπάρχει 900 μ. μόλις απ' αυτό. Και ιδού πώς πηγαίνει κανείς σε αυτήν: Από το Καρπενήσι βγαίνει στο Χιονοδρομικό και συναντά ένα τρίστρατο: Δεξιά, το Χιονοδρομικό. Ευθεία η σήραγγα για την Αγία Τριάδα. Και αριστερά το Καταφύγιο. Παίρνει λοιπόν, τον δρόμο που πάει προς το τελευταίο. Σε 100 μ. γίνεται χωμάτινος και σε άλλα 500 μ. ο δρόμος αυτός διακλαδίζεται. Το αριστερό του σκέλος ανηφορίζει λίγο και σε 300 μ. κατεβάζει στην αλπική λίμνη με τα βατραχάκια και τους τρίτωνες κατοίκους της. Εάν την επισκεφθείτε πεζοί, προσοχή στα σκυλιά, που φυλούν κοπάδια προβάτων!

Γράφει: ο Γιώργος Λεκάκης
συγγραφέας λαογράφος

[http://www.evrytanika.com/article.php?id=7807 ]

Ο
Ταυρωπός ή Μέγδοβας (όπως ονομάστηκε από τους Σλάβους), ή Φείδαρης, είναι ο μεγαλύτερος σε μήκος παραπόταμος του Αχελώου, το μοναδικό ποτάμι που αποτολμά μια εγκάρσια τομή στην Πίνδο. Eίναι ένα από τα ομορφότερα ορεινά ποτάμια της χώρας μας. Στα νερά του, ζει και αναπαράγεται η ορεινή πέστροφα, ενώ πλούσια είναι η φτερωτή πανίδα της περιοχής όπου συναντώνται πέρδικες, τρυγόνια, κότσυφες, μαυροπελεκάνοι, ξεφτέρια και γεράκια. Δέχεται τα νερά των χειμάρρων: Μπεσιώτη, Φουρνιώτη, Μαγγανά, Γαβρενίτη, Αρωνιάδας και Φραγκίστας.
Ο ποταμός πηγάζει από τα βουνά στο δυτικό τμήμα του νομού Καρδίτσας και έχει μήκος 78 περίπου χιλιόμετρα. Κατά τη δεκαετία του 1950 η ροή του διεκόπη με την κατασκευή του υδροηλεκτρικού φράγματος και τη δημιουργία της Λίμνης Πλαστήρα, που παρέχει ηλεκτροδότηση, ύδρευση και άρδευση στην ευρύτερη περιοχή της Θεσσαλίας. Στη συνέχεια ο ποταμός περνάει στο νομό Ευρυτανίας και κατά μήκος της κοιλάδας του υπάρχουν λιγοστές καλλιεργήσιμες εκτάσεις, πευκοδάση και δάση Ελάτης καθώς και μερικά πέτρινα γεφύρια. Από το 1967 ο ποταμός χύνεται στη λίμνη Κρεμαστών, ενώ πριν από τη δημιουργία της ενωνόταν με τον ποταμό Αχελώο.

[http://el.wikipedia.org & http://www.travelstyle.gr ]

Τ
α τελευταία χρόνια ο νομός Ευρυτανίας καθιερώνεται ως προορισμός για τον υδάτινο πλούτο του και την τιμητική τους έχουν τα φαράγγια, τεχνικά ή όχι, με τα σπάνιας ομορφιάς γλυπτά, που σχηματίζουν τα βραχώδη τοιχώματά τους.

Περισσότερα από δέκα τεχνικά φαράγγια, σχεδόν στο σύνολό τους έχουν εξερευνηθεί και ασφαλιστεί από τον Ελληνικό Σύλλογο Εξερεύνησης Φαραγγιών (Ε.Σ.Ε.Φ.), αριθμεί αυτή τη στιγμή η Ευρυτανία, διαφορετικού βαθμού δυσκολίας.

Έτσι, τριήμερο του Δεκαπενταύγουστου ο Αντώνης και ο Παντελής βρέθηκαν, κυνηγημένοι από τον καύσωνα της πόλης, στον Ταυρωπό (Μέγδοβα) και συγκεκριμένα στο σημείο που χύνεται σε αυτόν το Μέγα Ρέμα, το οποίο ξεκινάει απ τη Φουρνά, κατεβαίνει από τον Κλειτσό, σε μία τοποθεσία απίστευτης φυσικής ομορφιάς. Στο Μέγα Ρέμα χύνεται και το φαράγγι Πλατάνι, σε ένα σημείο που το ποτάμι στενεύει απότομα. Από τότε ο Παντελής, μαγεμένος από το φυσικό κάλλος, προσπαθούσε να μας οργανώσει για να πάμε να διασχίσουμε το φαράγγι Πλατάνι.

Τελικά στις επτά του πρωινού της 3 του Οκτώβρη, ο Αντώνης και ο γράφων, επιβιβαστήκαμε στο γνωστό χρυσαφί Jimny και άρχισε η περιπέτεια, με την αναζήτηση καφέ στην πόλη. Ύστερα από 20 λεπτά και με τους ζεστούς καφέδες ανά χείρας, διασχίζαμε τις γραμμές με κατεύθυνση Καλλίθηρο, Ραχούλα, Αμάραντος, όπου και μας περίμενε ο Παντελής. Τακτοποιούμε τον εξοπλισμό στο αυτοκίνητο και σχεδιάζουμε στο χάρτη τη διαδρομή. Αποφασίζουμε να συνεχίσουμε από Αμάραντο προς Σαραντάπορο και Νεράιδα και στη συνέχεια από το δασικό δρόμο να φτάσουμε στο Σπίτι του Διαβάτη και από εκεί στον Κλειτσό.

Η διαδρομή αυτή ήταν και η πιο σύντομη, αλλά και πάρα πολύ όμορφη. Έτσι παρακάμπτουμε τον ορεινό όγκο της Μάρτσας με υψόμετρο 1687 μέτρα πάνω από τη Νεράιδα και οδηγώντας σε βατό χωματόδρομο, ο οποίος σύντομα θα γίνει άσφαλτος (γιατί;), αφήνουμε το νομό Καρδίτσας και σε μισή ώρα φτάνουμε στο Σπίτι του Διαβάτη στο νομό Ευρυτανίας. Καταφύγια υπάρχουν πολλά, σπίτια του Διαβάτη όμως λίγα και όλα στην Ευρυτανία.

Δραστηριότητες Ορειβατικού Συλλόγου ΚαρδίτσαςΤο μεγαλύτερο βρίσκεται στο σταυροδρόμι στα σύνορα των νομών Καρδίτσας και Ευρυτανίας. Κτίστηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1960 μετά από δωρεά του Νικόλαου Φλωράκη, ξάδερφου του αείμνηστου Χαρίλαου Φλωράκη. Σκοπός του ήταν να βρίσκουν οι περαστικοί ένα καταφύγιο, ώστε να μπορούν να διανυκτερεύουν. Το Σπίτι του Διαβάτη έχει δωμάτια για ύπνο, σαλόνι με τζάκι, κουζίνα και μπάνιο. Δυστυχώς μετά το θάνατο του Νικολάου Φλωράκη τη δεκαετία του 1980 κανείς δεν φρόντισε να το διατηρήσει και έτσι άρχισε σιγά σιγά να ερημώνει και να διαλύεται. Πέρυσι με πρωτοβουλία της κοινότητας έγινε ανακαίνιση, αλλά από τότε παραμένει κλειδωμένο και άγνωστο το μέλλον του.

Συνεχίζουμε στον δασικό δρόμο που κατηφορίζει και σε μισή ώρα περίπου φτάνουμε στο Κλειστό, που ουσιαστικά πρόκειται για κοινότητα η οποία αποτελείται από τρεις διαφορετικούς οικισμούς την Κορίτσα, τους Μουσχιάδες ή Μεσοχώρι και τον Πλάτανο. Από την κεντρική πλατεία του Μεσοχωρίου συνεχίζουμε το δρόμο νότια, προς Βράχα, ο οποίος σε λίγο γίνεται χωματόδρομος και αρκετά στενός, διασχίζει το Μέγα Ρέμα, που δυστυχώς στο σημείο αυτό έχει μετατραπεί σε σκουπιδότοπο και βγαίνουμε στον ασφαλτόδρομο που έρχεται από τη Φουρνά.

Αρχικά το χωριό λεγόταν Φουρνάς, από το πρώτο κάτοικό του, που είχε φούρνο για να προμηθεύει τους περαστικούς εμπόρους. Είναι χαρακτηρισμένο ως παραδοσιακός οικισμός, αλλά η πρώτη εικόνα δεν το επιβεβαιώνει. Η Φουρνά όμως εντυπωσιάζει με την μακραίωνη και πλούσια ιστορία της. Ήταν χωριό πλούσιο και αποτελούσε μεγάλο οικονομικό, εμπορικό και πνευματικό κέντρο. Με το χωριό συνδέθηκε ο ιερομόναχος Διονύσιος, ο οποίος ίδρυσε τη Μονή Ζωοδόχου Πηγής το 1740.

Εκεί ο Διονύσιος λειτούργησε σχολείο κοινών γραμμάτων και χάρη στο μεγάλο του γένους διδάσκαλο Θεοφάνη εξ Αγράφων, ο οποίος δίδαξε εκεί, εξελίχθηκε στην περίφημη Σχολή Αγράφων, από όπου βγήκαν σπουδαίοι πνευματικοί άνθρωποι, μεταξύ των οποίων ο Κοσμάς ο Αιτωλός. Το μοναστήρι και η σχολή καταστράφηκαν στις αρχές του 20ου αιώνα από καθίζηση του εδάφους και τα περισσότερα κειμήλια χάθηκαν. Κατά τη διάρκεια της Κατοχής οι ντόπιοι ακολούθησαν τους αντάρτες στα βουνά της περιοχής. Εδώ έγιναν και οι πρώτες αψιμαχίες μεταξύ ανταρτών και χωροφυλάκων το καλοκαίρι του 1946. Τον Ιανουάριο του 1947 στήθηκε το Αρχηγείο της Ευρυτανίας και τον Απρίλιο του ίδιου έτους έγινε στην περιοχή η πρώτη πολεμική σύγκρουση του Εμφυλίου. Η παρακμή ήρθε μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και ότι γλίτωσε παραδόθηκε στον καταστροφικό σεισμό του 1966.

Φτάνοντας στον ασφαλτόδρομο στρίβουμε δεξιά προς Βράχα και σε λιγότερο από ένα χιλιόμετρο συναντούμε πάνω σε αριστερή στροφή πέτρινο εικονοστάσι και σε άλλα εκατό μέτρα περίπου γέφυρα, όπου από κάτω περνάει το νερό του φαραγγιού. Ακριβώς απέναντι δεσπόζει ο κατακόρυφος όγκος της Τσούκας με 1361 μέτρα ύψος και αριστερά μας στην πλαγιά η Μονή της Βράχας (Μεταμόρφωση του Σωτήρα).

Δραστηριότητες Ορειβατικού Συλλόγου ΚαρδίτσαςΗ Μονή ήταν ένα από τα σπουδαιότερα μοναστήρια των Ανατολικών Αγράφων και σήμερα έχει χαρακτηριστεί Ιστορικό Διατηρητέο Μνημείο. Κτίστηκε πιθανότατα πριν από τον 16ο αιώνα και ανακαινίστηκε το 1745. Οι βυζαντινές τοιχογραφίες της, μέσα και έξω από το ναό, θεωρούνται έργα των Γ. Γεωργίου και Γ. Αναγνώστου μαθητών του Διονυσίου εκ Φουρνά. Η Μονή Βράχας αποτέλεσε καταφύγιο των αγωνιστών κατά την τουρκοκρατία, οι μοναχοί της οποίας φρόντιζαν για τη σίτιση, τη μόρφωση και την περίθαλψη των κατοίκων της περιοχής. Το μοναστήρι σταμάτησε να λειτουργεί το 1833 και έπεσε σε πλήρη παρακμή. Μετά την ανακήρυξή του ως διατηρητέο μνημείο αναστηλώθηκε, έγιναν έργα συντήρησης στις τοιχογραφίες του και ξεκίνησε η ανοικοδόμηση κελιών. Σήμερα στη Μονή κατοικεί ένας μοναχός.

Πίσω πάλι στο εικονοστάσι, αφήνουμε το αυτοκίνητό μας και ακολουθούμε μονοπάτι στη δεξιά όχθη του φαραγγιού, που ανηφορίζει μέσα στο δάσος και σε είκοσι λεπτά περίπου φτάνουμε στην είσοδο του. Εναλλακτικά μπορούμε να μπούμε από την αρχή μέσα στην κοίτη του φαραγγιού και να περπατήσουμε μέχρι το πρώτο ραπέλ. Το φαράγγι είναι πολύ εντυπωσιακό και στενό. Είναι μικρό σε μήκος και αρκετά κάθετο με συνολικά μόλις τέσσερα ραπέλ, με το μεγαλύτερα να μην ξεπερνάει τα 14 μέτρα.

Το τελευταίο κατέβασμα είναι μια όμορφη τσουλήθρα ή άλμα περίπου 4 μέτρων και μετά από 5 λεπτά περπάτημα φτάνουμε στο πιο όμορφο και στενότερο σημείο του Μέγα Ρέματος με εντυπωσιακά και πανύψηλα βραχώδη τοιχώματα. Συνεχίζουμε δεξιά στο Μέγα Ρέμα, αντίθετα στη ροή του νερού και σε 5 λεπτά περίπου φθάνουμε στο σημείο όπου από την αριστερή όχθη εκβάλλουν 4-5 πηγές. Ακριβώς στην απέναντι πλαγιά θα δούμε μία σάρα (χαλιάς), όπου και θα ανεβούμε προσεκτικά από τη δεξιά πλευρά μέχρι να βγούμε σε ένα πλάτωμα, από το οποίο ξεκινάει και το μονοπάτι της επιστροφής, το οποίο και ακολουθούμε για να βγούμε στο σημείο που έχουμε αφήσει το αυτοκίνητό μας. Η διαδρομή από την έξοδο μέχρι το αυτοκίνητο είναι περίπου 30 με 40 λεπτά.

Δραστηριότητες Ορειβατικού Συλλόγου ΚαρδίτσαςΤο φαράγγι είναι προσπελάσιμο όλες τις εποχές του έτους και μια ομάδα τεσσάρων ατόμων θα το διασχίσει σε λιγότερο από μία ώρα. Δεν παρουσιάζει τεχνικές δυσκολίες και αξίζει να το επισκεφθούμε, αν βρεθούμε στην περιοχή. Ο Γ. Ανδρέου το περιγράφει στο βιβλίο 50 Canyons in central Greece στη σελίδα 238, χωρίς όμως να αναφέρει πότε το διάσχισε. Ομάδα του Ελληνικού Ορειβατικού Συλλόγου Καρδίτσας (Ε.Ο.Σ.Κ.) και του Ε.Σ.Ε.Φ. αποτελούμενη από τους Ευτύχιο Ευτυχιάδη, Παντελή Μανώλη και Αντώνη Παπαδάκο το βελτίωσαν στις 03/10/2010 σύμφωνα με τα γαλλικά πρότυπα ασφάλισης. Όταν λίγες μέρες μετά ο Παντελής «ανέβασε» φωτογραφίες από το φαράγγι στο Facebook, ο φίλος Γιώργος Μάγκας από τη Βράχα του ζήτησε να σβήσει το όνομα Πλατάνι και να το λέει φαράγγι Τσούκας, όπως το γνωρίζουν οι κάτοικοι της περιοχής.

Κείμενο, φωτογραφίες : Ε. Ευτυχιάδης, Ε.Σ.Ε.Φ.
Φωτογραφίες : Π. Μανώλης, Ε.Ο.Σ. Καρδίτσας.
Επιμέλεια κειμένου : Α. Δημητριάδη, Ε.Σ.Ε.Φ.
Πληροφορίες : 6977252105 και 6973695595.

http://www.karditsalive.net

T
ο Βελούχι, ο επιβλητικός Τυμφρηστός, είναι ένα κομβικό βουνό στο κέντρο της Στερεάς Ελλάδας. Εξασφαλίζει την ορεογραφική σύνδεση ανάμεσα στις νότιες απολήξεις της Πίνδου (Άγραφα, Παναιτωλικό) και τα ανατολικά ρουμελιώτικα βουνά (Βαρδούσια, Οίτη, Γκιώνα, Παρνασσό). Η ψηλότερη κορυφή του φθάνει τα 2.313 μ. και με καθαρό καιρό είναι ορατή από τα Άγραφα, τον Παρνασσό και την Όθρυ. Προς τα ΝΑ και τα ΝΔ το Βελούχι εκτείνει δύο μακρείς βραχίονες, που ο πρώτος συνέχεται με τα Κοκκάλια (μια μακρύτατη ράχη - προέκταση του όρους Οξυά) στο γνωστό πέρασμα Ράχη Τυμφρηστού και ο δεύτερος με το βουνό Χελιδόνα, στον αυχένα Μπακασάκι. Στα βόρεια το Βελούχι σβήνει με επάλληλες χαραδρώσεις στον Ταυρωπό και τον παραπόταμό του Αγιοτριαδίτικο. Στη βάση της ψηλότερης κορυφής, στον φαρδύ αυχένα που ονομάζεται Διαβολότοπος (παλιότερα Σεϊντάνι), βρίσκονται οι εγκαταστάσεις του Χιονοδρομικού Κέντρου Καρπενησίου. Η θέα από την κορυφή είναι μαγευτική και την άνοιξη στην αλπική ζώνη φυτρώνει ο ανοιξιάτικος κρόκος. Το Χιονοδρομικό Κέντρο απέχει μόλις 10 χιλιόμετρα από το Καρπενήσι που φωλιάζει στους νότιους πρόποδες του βουνού, σε μια από τις ελάχιστες ομαλές και εύφορες ζώνες του νομού, που, όπως και οι υπόλοιπες, κατέχει παραποτάμιες λωρίδες γης.
Όπως και τα άλλα ευρυτανικά βουνά, το Βελούχι χαρακτηρίζεται από τις απότομες κλίσεις και τις βαθιές χαραδρώσεις. Εξαιτίας των μεγάλων κλίσεων, αλλά και λόγω της σύστασης των πετρωμάτων, με τις εναλλαγές ασβεστολίθου και φλύσχη, τα εδάφη υφίστανται συνεχή διάβρωση και κατά τόπους εκτεταμένες κατολισθήσεις. Το αποτέλεσμα της διάβρωσης στο τοπίο είναι το πυκνό δίκτυο από μισγάγκειες, ρεματιές και χαράδρες. Το Βελούχι καλύπτεται από χιόνια 5 με 6 μήνες τον χρόνο και ο συνδυασμός εδαφικών και κλιματολογικών συνθηκών καθόρισε εν πολλοίς και τον τρόπο προσπορισμού των υλικών αγαθών για τους κατοίκους της περιοχής. Όπως και σε άλλες ορεινές περιοχές της χώρας μας, κυρίαρχη παραγωγική δραστηριότητα ήταν από τα παλιά χρόνια η κτηνοτροφία, στη μορφή τόσο της οικόσιτης - τις λίγες γίδες που κάθε σπίτι εξέτρεφε - όσο και της νομαδικής, που λειτουργούσε και εξακολουθεί να λειτουργεί στη βάση των εποχικών μετακινήσεων των κοπαδιών, περνώντας το καλοκαίρι στα ορεινά βοσκοτόπια και τον χειμώνα στους κάμπους της Αιτωλοακαρνανίας ή της Βοιωτίας.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι κάτοικοι απείχαν τελείως από τις γεωργικές δραστηριότητες. Αντίθετα, κάθε σπίτι είχε το μποστάνι του αλλά και τα χωράφια του - συνήθως λίγες πεζούλες σε κάποια απομακρυσμένη και απόκρημνη πλαγιά -, ενώ ακόμα και οι νομάδες στα ορεινά βοσκοτόπια έφτιαχναν στο πλάι της καλύβας ένα μικρό κηπάκο με ζαρζαβατικά. Η παραγωγή, όμως, δεν κάλυπτε τις διατροφικές ανάγκες κι έτσι οι κάτοικοι ήταν αναγκασμένοι να ανταλλάσουν τα προϊόντα της κτηνοτροφικής παραγωγής με στάρι από τους γειτονικούς κάμπους. Παράλληλα, αναπτύχθηκαν ποικίλες βιοτεχνικές δραστηριότητες και επαγγέλματα που είτε σχετίζονταν άμεσα με τις συνθήκες του βίου τους, όπως αγωγιάτες και όλες οι παρελκόμενες ειδικεύσεις (σαμαράδες, πεταλωτές κ.ά.), είτε ήταν συγκυριακά, όπως μεταλλουργοί, αργυροχρυσοχόοι, σηροτρόφοι, οπλουργοί. Αυτό το τελευταίο συνδέεται άμεσα με την μακραίωνη παράδοση της ληστείας, που συναντάται σε όλο τον κορμό της Πίνδου, όπως και σε άλλες δύσβατες και δυσπρόσιτες περιοχές της χώρας. Ήταν κι αυτή μια επαγγελματική ειδίκευση, με ευρεία μάλιστα αποδοχή από τον απλό, φτωχό κόσμο - δηλαδή την πλειοψηφία των κατοίκων της περιοχής. Από τις τάξεις των κλεφτών αναδείχτηκαν, άλλωστε, όλες οι εξέχουσες μορφές της ελληνικής Eπανάστασης και άλλων προγενέστερων εξεγέρσεων: Μπουκουβαλαίοι, Κατσαντώνηδες και πολλοί ακόμα. Αλλά και στη σύγχρονη ιστορία, στα σκοτεινά χρόνια της γερμανικής Κατοχής, τα βουνά της κακοτράχαλης Ευρυτανίας έδωσαν υπόσταση στις ελπίδες του υπόδουλου λαού για ελευθερία και δημοκρατία. Στη Βίνιανη, ένα μικρό χωριό της κοιλάδας του Ταυρωπού, συγκροτήθηκε η κυβέρνηση του βουνού, της Ελεύθερης Ελλάδας, και προκήρυξε εκλογές. Λίγο αργότερα, στο σχολείο των Κορυσχάδων, κάτω από το Βελούχι, συνήλθε το Εθνικό Συμβούλιο που προέκυψε από τις εκλογές αυτές. Στα ευρυτανικά βουνά έδρασε και πέθανε μία από τις πιο εμβληματικές μορφές της Εθνικής Αντίστασης, ο Θανάσης Κλάρας, γνωστός ως Άρης Βελουχιώτης. Το ψευδώνυμο Βελουχιώτης, που ο ίδιος έδωσε στον εαυτό του, έγινε συνώνυμο του ένοπλου αντιστασιακού αγώνα στα ρουμελιώτικα βουνά, παρά τις αντιφατικές απόψεις και κρίσεις για τη δράση και τον χαρακτήρα του.
Σήμερα, το Βελούχι και ολόκληρη η Ευρυτανία με τα απόκρημνα βουνά, τα πυκνά ελατοδάση και τα αφρισμένα ποτάμια είναι ο παράδεισος των ορεινών δραστηριοτήτων και των σπορ περιπέτειας. Χιονοδρομικό κέντρο, ορειβατικά καταφύγια, σηματοδοτημένα μονοπάτια, μεταξύ των οποίων και το ευρωπαϊκό μονοπάτι Ε4 που διασχίζει τον νομό από άκρη σ' άκρη, εγκαταστάσεις για ράφτινγκ και καγιάκ, δεκάδες εξοπλισμένα για τεχνικές καταβάσεις φαράγγια και το πυκνό δίκτυο χωματόδρομων για διαδρομές με τζιπ 4X4, σε συνδυασμό με την άρτια υποδομή διαμονής και εστίασης, προσελκύουν χιλιάδες επισκέπτες, που έρχονται εδώ για να βιώσουν τη ζωογόνο δύναμη των βουνών.

Πολλά από τα νερά των βροχοπτώσεων και των χιονιών που λιώνουν ακολουθούν τη διαδρομή των άγριων φαραγγιών του βουνού ή αναβλύζουν δροσερό νερό στις πηγές που είναι διάσπαρτες στο βουνό. Στα φαράγγια αναπτύσσονται αξιόλογα οικοσυστήματα, με μεγάλο επιστημονικό ενδιαφέρον, ενώ την ομορφιά του τοπίου απολαμβάνουν οι πεζοπόροι που αποφασίζουν τη διάσχισή τους.